У лета твар зялёны ў чэрвень,
Лугоў квяцістых сарафан,
І сонца як гаючы крэмень,
Чаромхі белай дурнап'ян.
Ўпляце істужку ліпень скора,
І лета макаўка міне,
Калі прагрэтыя азёры
Люляюць зоркі ў ноч на дне.
Ды ветразь-хмарка ціхаходам
Паўз неба ў жнівень праплыве.
І ступіць восень у прыроду
З маладзіком на галаве.
Там радзіма мая, ў маладым Маладзечне,
Ды Глыбоччына — ў сталым мой спадчыны кут.
Беларусі маёй узмужнелыя плечы,
Сховы кожнай душы ад трывог і пакут.
Дзе палі выспяляюць валошкі і жыта,
І спяваюць грамы ў мікрафоны бяроз.
Дзе вясёлка, нібы Беларусі арбіта,
Бліскавіцы-касы адышоўшы пракос.
Вязы Вязынкі, рэй дзе Купалавай мовы,
Тут Драздовіч з Буйніцкім хадзілі ў народ.
Ў глыбачан, маладзечанцаў роднае слова
Мела вечна і мець будзе добры ўмалот.
Тут і там зацвітае зноў папараць-кветка,
Як вулканы, кастры ажываюць тады.
Дзве радзімы мае, як сябрыны-суседкі,
Зноў на лёс паварожаць у век малады.
Пад каронай нябёсамі ўзнятаю поўні
Ці у сонечны дзень зноў з жыцця пуцявін
Я вяртаюся ў думках да кожнай нароўні,
Не парушыўшы клятвы ў любові, як сын.
Ты мой астравок маладосці,
Юнацтва майго успамін.
Наведаў цябе я не госцем,
А як маладзечанец-сын.
Мне блізкае, мілае сэрцу
Цяпло тваіх вулак, сцяжын.
Калісьці удоўжкі, здаецца,
Іх вымераў крокам адзін.
Крынічкай Купалава слова
Струменіць у сховах жытла.
Дзе родная матчына мова
Заўсёды ў пашане была.
Шыкуеш ты сёння дамамі,
Дзе вечна сцяліўся папар.
Здалося: я ехаў да мамы,
Ды ў двор да князёўны папаў.
На Віленскім тракце спынюся,
Даруюць хай мне Ермакі.
Я нізка табе пакланюся,
Каб быў маладым на вякі.
Грамніцы мне напомнілі пра лета,
Пра жніўня арабінавыя ночы,
Хоць б'ецца ў вокны заляжалым ветрам
Зіма і люты снегам сыпле ў вочы.
А дзень шырэе, і яснее захад,
І разлівае ўсход свой вінны колер.
Ды сакавік спрабуе зблытаць карты,
Адлігай прыйдзе цёплай, як ніколі.
Ды, як вясну, вітаючы грамніцы,
Я птушцы рады у прадонні неба.
Ўжо ледзяшы звіняць, як завушніцы,
Чубы і гусі лапкамі цярэбяць.
І хоць далёка шчэ да бліскавіцаў
І першых гукаў маладога грому,
Вясна зімы адолее граніцы,
Зазелянее траўкай каля дома.
Дзень слова, свята мовы,
Узведзены ў закон.
Ты скрыпкай адмысловай —
Поўнагалосся звон.
Ты спраўдзіла з дзяцінства
Мяне і ў свет вяла.
Крыніцаю празрыстай,
Гаючаю была.
Я піў цябе глыткамі,
Сухменем — піў нагбом.
І быў удзячны маме
За мой радзінны дом.
Што ён сярод аселіц
Радзімы, дзе мой кут.
Дзе роднае вяселіць,
Дзе жыць жадаю тут.
Бурштынам слова свеціць
І як крышталь звініць.
Ты лепшая у свеце,
Я веру: будзеш жыць!
На скрыжалях шляхоў старажытных,
Там, дзе Віцьба ўпадае ў Дзвіну,
Ты паўстаў у красе самабытнай,
Перажыўшы вайну не адну.
Называюць паўночнай сталіцай,
Віцяблянам — куток дарагі.
Б'юць фантаны, нібыта крыніцы,
Дзе масты, дзве вясёлкі-дугі.
Скверам, помнікам, новым кварталам
Прыгажэеш, наш Віцебск, штогод.
Ты ў карцінах бяссмертных Шагала,
Ў назвах вуліц твой мужны народ.
Залатых рук майстроў і рабочых,
Мастакоў і паэтаў ты, наш
Віцебск родны, убраннем святочны,
Калі ладзіш «Славянскі кірмаш».
Слаўся, Віцебск, у сэрцы адзіны,
Як жыццё, непаўторны наш лёс.
Ты часцінка вялікай Радзімы
Пад шчаслівым сузор'ем нябёс.
Пажухлы круціцца лісток,
Нібы ў цыгарку-самакрутку.
Ды вецер дзьме, бы у свісток,
І белы след па першапутку.
Дзяўчына ўзросту як вясна
Хавае нехаця калені.
Прыходзіць лета ў прымхах-снах,
І карацейшы дзень асенні.
Губляе свежасць жоўты пляж,
І выгляд возера убогі.
І на зімовы макіяж
Пяройдуць людзі і дарогі.
І будзе ўзрушана душа
Зноў Новым годам, несумненна.
Усё апранецца спярша
Ў марозу цёплае адзенне.
Мастака гэты вобраз яркі,
Ганарыцца выявай свет.
Беларусачку — маці-сялянку
Мне напомніў Мадонны партрэт.
Чаравала ты кожны ранак,
Ў белым вэлюме з туману,
Як ступала нагой на ганак,
Як паклон адбівала дню.
Ў полі хлебным, на лузе росным
З працы рук сваіх жыла.
Для дзяцей заўжды меданоснай
Пчолкай шчыраю была.
Прамільгнуў час адной хвілінай,
Зажурыўся вачэй пагляд.
Ды расчульвае салаўіны
Пошчак маці, як год назад.
Студня ля хаты на ціхі вулкан
Кожнай вясною падобна. Паводка
З шумам калі зносіць з месца паркан.
У цамбравіны паўзе верхаводка.
Брудам прынесеным змуціць ваду
Жылы крынічнай, што тахкае пульсам.
Так і ў жыцці, на людскую бяду,
Быць першародным не ў час беларусу.
Дзень верхаводкі, як талых снягоў,
Сыдзе. Крынічнае дно заіскрыцца…
Будзе ірвацца сіло ланцугоў,
Каб глыбінёй кожны змог прычасціцца.
Як на вярбе раскрыецца пухнацік,
З-пад снегу голас зноў падасць ручэй,
Прыходзіць свята з імем родным — маці,
Праменіць сонца ўсмешкаю ярчэй.
Вясна жыццё дае, нібы жанчына,
Калі прырода, быццам немаўля,
Спавітае празрыстай аблачынай,
Якой калыскай родная зямля.
Маланкі бліск і спеласць навальніцы
Пазней, як снег да сходу прывядзе,
Дзе хмар разлёт, бы бровы чараўніцы,
Якой вясна даруе цэлы дзень.
Прымерыць поўня з зорак завушніцы,
Слязою цёплай знічка упадзе.
Шлюбуе ноч, каб толькі да дзянніцы
З туману ўзбіць падушкі на вадзе.
Час абуджэння — для душы прычасце,
А можа, сэрца споведзі пад стаць.
Сустрэць вясну — жанчыны кожнай шчасце,
Каханай быць і каб самой кахаць.
Парасонам над крыніцай
Распаўзлася навальніца.
Убакі, нібыта спіцы,
Колюць неба бліскавіцы.
А крынічка, нібы сэрца,
Пад дажджом халодным б'ецца…
У сусвеце з'явай вечнай,
Як і Шлях у небе Млечны.
Як світанкі і змярканні,
Як сустрэчы і расстанні.
Як само жыццё бясконца
Ад пылінкі аж да сонца!
У вачах стаіць воблік жанчыны на лаўцы:
У гумовіках-ботах, у рванай фуфайцы,
У выцвілай хустцы, з сівой галавою,
З апірышчам старцаў — сухой кавялою.
Сіўцоў ператлелых пад колер паглядам,
З адвечнай высновай: « Я, Божанька, рада
Жыццю, што дарована сённейка мне…
Мой муж на апошняй застаўся вайне.
Не зведала шчасця дзяцей мець, сям'і,
Цяпер дажываю свой век на зямлі.
Хаціна мая — не цяперашні мур,
Жыву без вайны, без вайны і памру…»
Я верыў жанчыне у шчырасць тых слоў,
Ды шмат супярэчлівых думак расло…
Адспяваў май салаўямі
І адснежыў цветам.
Густалістымі гаямі
Зашумела лета.
Новым мёдам канюшына
Зноў частуе роі.
Мерыць промнем, як аршынам,
Сонца жыта ў полі.
Ажываюць агароды
Сеяным насеннем.
Зноў жаданай прахалодай
Раскашуюць сені.
Цераз край у гнёздах яйкі.
Птушак пакаленне
Пырхне ў неба новай стайкай
У адлёт асенні.
Перад ноччу вечар ў жмуркі
Доўга з днём гуляе.
Месяц, нібы кот з пячуркі,
Мкне з-пад небакраю.
Асенні дождж, нібы абдымкі
Непажаданыя, калі
У цябе ў запасе ні хвілінкі,
Трымаюць, бы ў палон ўзялі.
А кроплі, нібы з лука стрэлы,
Пасланы цецівой нябёс.
Страляюць у азёраў цела
І шротам сыплюцца на плёс.
Ды ручаі, падобна магме,
З гразёй сцякаюць напрамкі.
Раллёй ваду глытаюць прагна
Палёў счарнелых астраўкі.
І дзень ад холаду пагасне,
І вечар прыйдзе ў кожны двор.
Ды ноч пасля асенняй лазні
Ад росаў вырасце да зор.
Мне б параўнаць цябе з вясной,
Што кожнай птушачцы і зёлцы,
І муравейку, і лясной
Даеш жыццё ты дзікай пчолцы,
Мне б параўнаць цябе з вясной.
Мне б параўнаць цябе з вясной,
Ад сонца цёплага дыхання
Бярэцца ў сілу зверабой,
Дзень нараджаецца з світання.
Мне б параўнаць цябе з вясной.
Мне б параўнаць цябе з вясной,
Парою светлай і жаданай,
З дзяцінства роднаю зямлёй.
Жыцця ты сімвал, мая мама.
Мне б параўнаць цябе з вясной.
Мне б параўнаць цябе з вясной,
Ды толькі гэты час далёкі
Ужо не вернецца з табой.
Ты там, дзе вечнасці аблокі,
Дзе свет бяздонны і спакой.
Распавяду сваім нашчадкам
Пра дзень-сухмень і лета жар,
Як вецер біўся у прыпадку
І раздзімаў агмень-пажар.
Нібы лязом, агнём галіцца
Збіраўся ліпень, як вар'ят.
На крок ніводнай навальніцы
Не падпускаючы, аднак.
І апускаўся смог балотны
Туманам чорным на людзей,
І выступаў гаркавым потам,
Атравай едкай для грудзей.
Аслеп бы месяц, з кожнай ночай
Знікалі зоркі ў вышыні.
Ўладарна змей-гарыныч крочыў
І сеяў гора дзень пры дні.
Палі гарэлі, сена копы —
Ўсё нішчыў крыважэрны звер.
Травой зарослыя акопы
Чарнелі шрамамі цяпер.
У рэшце рэшт як непрыяцель
Прад сілай спасаваў людской.
Дарыла сонца кожнай хаце
Жыцця надзею і спакой.
Азерца поўнае вады,
Бы чарка зноў на пасашок.
Дажджы грыбныя ў халады —
Цыклон па восені прыйшоў.
Хоць верасень, заняўшы трон,
У лета бабіна ідзе,
Дзе дрэў зялёны парасон
Ўсё летнім колерам радзей.
Ніжэе неба да зямлі,
Блакіт губляе светлы свой.
І прыбаўляюць зноў палі,
Нібыта рошчынай, раллёй.
Надзене белы кажушок
Туман густы на паплавы.
Ноч лёгкі месяца ражок
Не скіне з чорнай галавы.
Чапля белая
і вялікая —
Птушка смелая,
хоць і дзікая.
У глушы жывеш,
дзе вады спакой.
Адзінокай лепш
ў балаціне той.
Дзе куп'ё, і мох,
і сыпчак-пясок.
Дзе адбітак ног
як жыцця радок.
Чаплянятак род
прадаўжаецца.
Птушкі белай год
не канчаецца…
Мой абярэг, мая крыніца,
Парой дзяцінства што напіцца
Мог часам душным і спякотным,
Такім далёкім, незваротным,
Дзе маладою маці помню
І рукатворную жвіроўню,
Дзе час свой бавілі, гулялі
І стаць дарослымі жадалі.
Ў вачах і зруб драўляны студні,
У пік вячэрні месцам людным
Было заўсёды, ды не шумным.
І, як студзёнае прычасце,
Паўнюткі вёдры, бы на шчасце,
І карамысла, быццам вагі,
Заўжды было для раўнавагі.
Малому быў калодзеж дзівам,
Адкуль вадзіцу для паліву
Пазней у бочкі налівалі,
Пад сонцам летнім награвалі.
І пара, як бальзам, у лазні,
Ад духу веніка з бярозы
Ў траву кідаўся, нецвярозы.
Ды з вышыні жыцця арбіты
Раблю свой вывад самавіты,
Што хлеб асновай сілы служыць,
Запрацаваны, саматужны.
Чаго не скажаш пра ваду:
Яна ў расе, ў дажджы, ў зярнятку.
Жыцця ўсяго яна пачаткам.
Дзень раптам снегам выпаў ноччу,
І стала светла, хоць збірай
Іголкі. І чаруе вочы
І белы сон, і белы рай,
І белы храм, дзе памаліцца
Зноў прагне скутая душа.
Дзе неба зорамі іскрыцца,
Дзе ветах месяца спярша.
Мяжою лёткай прасігналіць
У цішы стоенай прастор.
І дрэвы, нібыта гусары,
Ўязджаюць ценем ў кожны двор.
Паветра, як бальзам зімовы,
Што снег фільтруе і мароз.
Вясны шчэ твар ў лядовых сховах,
Хоць са страхі лядзяш, як нос.
І белы дым над хатай свечкай,
І ніткі знічак залатых.
Кусты, як белыя авечкі,
Ў дазоры белыя платы.
Стаяла студзеньская ноч,
І дрэвы — не адвесці воч,
Нібы крыштальныя, трымалі
На голлі інею каралі.
А неба зоры асвятлялі.
Мільярдам, бачным простым вокам,
Іскрынак яркіх жар высока
Мігцеў, кружыў, пераліваўся,
Бліскучым роем ў ногі клаўся
Ды ў вечным руху заставаўся.
Зямля здавалася ў палоне
Снягоў сыпчатых. На далоні
Лілася цішыня струменем,
Кусты, бы рогі у аленяў,
Трызненне лучылі ад ценяў.
Бяскрайні казачны прастор,
Дзе безгалосы цемры хор.
Паходня — месяца падсветка
Над полем белым, як сурвэтка,
Дзе усяго ты толькі сведка.
Люблю я барвы восеньскія змалку,
Цяжкога неба сонца астраўкі,
Дзе праз вясёлку, быццам бы скакалку,
Шыбуе хмара злёту напрамкі.
Свяжуткі вецер, восені паломнік,
Імкліва прабяжыцца па вадзе.
Калючкі вострыць ля платоў дзядоўнік
І чэпіцца да кожнага, хто йдзе.
Вясной ўзыходзіць пераможна траўка,
Жыццё бярэ свой векавечны рэй.
Ды лашчыць зрок зноў восенню атаўка,
І пах зямлі, вясковец што арэ.
Як чараўніца, восень залатая,
Ты зебрай хваль палоніш кожны раз.
Марудны час, як раніцай світае,
І дзень, як знічка, што ў святле пагас.
Разлілося морам лета
Ў ліпень месяц самы.
Перапоўнены палеткі
Жытам і аўсамі.
Поўны штыль, як кінуць вокам —
Даўгунца шарготкі.
Ў небе белыя аблокі,
Бы па курсу лодкі.
Матылькі — жывыя кветкі,
Крыльцамі палаюць.
Як шары, ў садах ранеткі
Ў голлі дагараюць.
Для кожнага ў свеце і сонца, і зоры,
І неба блакіт, і вятроў перазовы,
Крыніцы спатольнай сама чысціня,
Зямное імгненне пражытага дня.
Цані, чалавеча, усё на зямлі:
Снягоў сыпчакі, сілу грому з маланкай,
Бяскрайнасць пустыні, бакенаў агні,
Як толькі прачнешся штодня ты уранку.
Ты самы шчаслівы — жывеш на зямлі
І маеш сяброў, табе роўных і родных,
І мову, як водар паветра, цані,
Нашчадкам, як дар, перадай яе годна.
Здалося, ўчора плеценым кашом
Я застаўляў пад топкія навесы.
Піскур, мянтуз, нібы сапраўдны сом,
Былі маім рыбацкім інтарэсам.
Віры адны, хоць рэчкі не было,
Ды кожны памяць меў нядобрай славы.
Наводзіў страх на цэлае сяло,
А для дзятвы мясцінай быў паплаваць.
Трымаў ўжо сонца захад на руках.
Надзеўшы коням путы для спачыну,
Ватагай дружнай мы трымалі шлях
Туды, дзе вір нёс прахалоду спінам.
Мне б скінуць разам той цяжар гадоў,
Як рэчыўны мяшок з жыцця бясцэнным грузам.
І сёння ў вір зноў кінуцца гатоў,
Ды ўжо табун не той пасецца ў лузе.
Вітаю новую вясну,
Што мільгане табе пралескай
І кураслепавым узлескам
Асвеціць елку не адну.
Ды беллю веснавых садоў
І снежным покрывам пялёсткаў,
Чаромхі з хваляй халадоў
І гронкай бэзу кожнай вёскі.
Услед шыпшыны гойны жар,
Бразготкі белыя каліны
Вясны у лета мілы твар,
Як беларусачкі-дзяўчыны.
Рабіны колеру снягоў
І куст успыхнуўшы язміну.
Вясны чакаюць птушкі і жанчыны,
Адны — гняздо пад крыламі сагрэць.
Каханнем сэрца запаліць мужчыны
І ў полымі пачуццяў не згарэць.
Жанчына птушкай ў вышыню сягае,
У марах-снах няскончаны палёт.
І толькі здрада сілы надрывае,
А ў лёсе — нечаканы паварот.
Люблю вясну, і птушак, і жанчыну
Сустрэць на радасць стомленай душы.
Хай кожны з іх у сэрцы след пакіне,
Ты толькі жыць на свеце не спяшы…
Пчала не думае пра смерць,
Пчала пра жыццё дбае.
Ляціць, дзе кветачка цвіце,
З яе нектар збірае.
Як толькі зоймецца зара,
Шчэ птушкі сном спавіты,
А пчолцы ўжо ляцець пара,
Ёй шлях у дзень адкрыты.
Ды ходак ў вулей не злічыць
З пылком, бы кветак дарам.
Аддасць свой груз, назад ляціць,
І так да ночы самай.
Не завязаўся б агурок
І цвіў сад пустацветам.
Каб не чароўны хабаток,
Што карануе лета.
Пра век кароткі ёй няўцям,
Па волі пчалы-маткі
Да крыльцаў немачных яна
Працуе без аглядкі.
Ды першы раз не прынясе
З нектарам ношку ў вулей.
Яе вятрыска панясе
У рай. Хай рой шчыруе!
Раздольна конь пасецца ў лузе —
Мінуўся наступ табуноў.
Вясна трымала днямі ў плузе,
Каб адпусціць на ноч ізноў.
Шчэ цені вечара як путы
Для згаладнелага каня.
Ды, воляй дзікаю раскуты,
Аб высілках забудзе дня.
Адчуе ноздрамі дыханне
Зямлі, ажыўленай цяплом.
І на расу ўпадзе світаннем,
Каб прызабыцца моцным сном.
Яму прысняцца шал Пагоні
І пругкасць шпораў ваяра,
Яго гарачыя далоні
І пераможнае «ура!».
Ды зноўку норавам ціхмяным
Без цугляў лейчыну спазнаць.
У баразне стаяць слухмяным
І ціха вобземкі сканаць.
У дуба бархатны сезон.
Вакол у чырвані рабіны,
І толькі з жалудамі ён
На вецці, як рагах ласіных.
Ні дождж, ні рэдкі градабой
Не адарве жалуд няспелы.
Хоць папяроўкі да адной
У жнівень з яблыні зляцелі.
А ён, самотны прыгажун,
За лета верасень прымае.
Над ім запознена пярун
Маланкай неба расшывае.
Кустом бязлістым ягамосць
Арэшнік ціха вечаруе.
А дуб, нібы нязваны госць,
Ўсіх яркай зеленню чаруе.
І жоўты ліст пачне раняць,
І сыпаць звонка жалудамі,
Каб ласкі сонца не спазнаць,
Прамёрзшы снежня халадамі.
Ёсць птушкі, што нас пакідаюць
Асеннім няветлівым днём,
Як лісце да ног ападае,
А кроны палаюць агнём.
Мне птушкі мілей адналюбы
І людзям, і краю свайму.
Сініцы, што ў шыбіны дзюбай
Пазвоняць не раз за зіму.
З'яднаныя дружбай крылатай,
Ім край, як і мне, дарагі,
Маўклівыя галкі над хатай,
Вароны, што вершаць стагі.
Па леце тужлівую радасць
З сабой прынясуць галубы.
І шустрай сямейкай над садам
Вяселяць душу вераб'і.
Ды святам у холад зімовы
Здаецца імгненне пары,
Як з неба дэсант адмысловы
Свой скінуць ў мароз снегіры.
А ў лесе сарокі і сойкі
Страсаюць сняжынкі з галін.
Дупло для рахманай вавёркі
Выдзёўбвае дзяцел адзін.
Вязы, дроў вязанка,
Вязынка-сялянка.
Хата з брылём-ганкам,
Дзе спявала Янку
Маці калыханку.
З травы тканым паскам,
Дзе зліліся краскі,
Спавівала лета
Не дзіця — Паэта.
Лёгкія вятрыскі
Гойдалі калыску.
Гаі і дубровы
Неслі гукі мовы.
Бліскавіцы струны
Рвалі ўноч пяруны.
Хмараю над полем
Слалася нядоля.
Ды радзінаў сведка —
Папараці кветка.
Каб рушыць папары
Жыцця Божым дарам.
Ды здабыць свабоду
Вершам для народа.
Каб у кожнай хатцы
Заўжды
ЛЮДЗЬМІ ЗВАЦЦА….
Нудзіцца восень. Пакідаюць
Папінкі познія сукі.
І туманы, як слімакі,
Да ўзгорка шчыльна прыліпаюць.
Азізла ўсё. І скавышы
Заціхлі ў позе нечакана.
І толькі поле свежай ранай
Чарнее мёртвае ў цішы.
Суцемак дня. А сам прастор
Падобны на рабое зрэб'е,
Дзе лісце з маладзенькіх вербаў
Сцякае ў жорнавы азёр.
Час безгалосы. Не сняжыць,
Слатою душы прыручаем…
Ізноў пачуцці хлынуць маем,
Як луг званочкам зазвініць.
Я родам з той зямлі, што стала
Радзімай песняра Купалы.
Ды блізкі той куток мясцін,
Дзе Багдановіч быў Максім.
І Ракуцёўшчыны скрыжалі,
Дзе вечна сеялі і жалі.
А Хоўхлава мястэчкам людным
Было калісьці, дзе сам Будны
Прадоўжыў кнігадрук Скарыны
У час далёкі, час былінны…
Дзе Ермаловіч з Каханоўскім
Віталі дом мой ермакоўскі.
Жнівень карануе лета
Ў небе месяца сярпом,
На зямлі — вяночкам з кветак,
На вадзе — чаўна вяслом.
Паяском тугім туману
Звяжа сенныя стажкі
Ды вясёлкай, нібы кранам,
Знясе хмараў астраўкі.
На асцё падобны восы,
Вулей — яблык наліўны,
Цень няскончаным пракосам
Падганяе сонца дні.
Вецер зранку прахалодай,
Бы намоклы ручнічок.
Толькі цешыцца свабодай
Кропкай бачнай каршучок.
Мароз учэпіста трымае
У ледзяшах карункі стрэх.
Жаўрук у небе сола грае
Пад ручаёў вясновы смех.
І волі прагне ўжо пралеска,
Прабіўшы снегу шкарлупу.
Ды восень выцвілаю фрэскай
З пагоркаў змыецца ў раку.
Вясна зноў модніцай найпершай
Жаданай прыйдзе ў раз які.
Паэты зноў напішуць вершы,
Карціны створаць мастакі.
